Kategorie
Krościenko nad Dunajcem

Historia Krościenko

Historia Krościenko

Historyczne korzenie Krościenka sięgają czasów średniowiecznych, kiedy przebiegał właśnie tędy słynny szlak handlowy i dyplomatyczny Via Ragia z Polski na Węgry, z północy na południe. Traktem tym wędrowali orszaki królewskie i karawany kupców. Podróżowali tędy m.in. księżna Kinga, Ludwik Węgierski, Jadwiga, Władysław Jagiełło oraz Jan Olbracht. Kazimierz Dobrowolski uważa Krościenko jako za jedną z pierwszych osad w całym górnym biegu Dunajca. Prawdopodobnie już pod koniec XII w. istniała w tym miejscu osada służebna Zamku Pienińskiego.

Święta Kinga w 1287 roku schroniła się przed hordą Tatarów w Zamku Pienińskim „a blisko Kroszczyenko” – to fakt historyczny, o czym świadczy przytoczony z kroniki Jana Długosza cytat.

Krościenku n.D prawa miejskie nadał  i dokument lokacyjny wystawił w 1348 r. Kazimierz Wielki, używając przy tym takich o to znamiennych słów: „To wspaniałe dzieło, które dokonać postanowiliśmy na pożytek Naszego Królestwa, powinno być wiekuiście trwałe i silne, co My Kazimierz z Bożej łaski Król Polski niniejszym oznajmujemy powszechności obecnej i przyszłej”. I jakże prorocze były słowa Kazimierza Wielkiego, mimo najazdu husytów spłonął akt lokacyjny Crosna n. Chrostnicą i mimo przeróżnych zawieruch dziejowych miejscowość przetrwało 665 lat. Z tego okresu pochodzi dzisiejszy układ ulic i rynek Krościenka nad Dunajcem. Władzę wtedy sprawował samorząd mieszczański pod kontrolą starostów, a miasteczko było ważnym centrum gospodarczo – administracyjnym. Po lokacji miasteczka obywatele mieli wiele lat wolnizny, prawo połowu ryb i polowania, wyrębu i karczowania lasów.Mapy z wieku XVIII i XIX przedstawiają je jako główną miejscowość w całym szeroko rozumianym pasmie Pienin. Mapa z ok. 1790 roku wykazuje istnienie dzielnicy Zawodzie w kształcie podobnym do dzisiejszego.

W długiej historii Krościenko przeżyło najazdy husytów, Szwedów, przemarsze konfederatów barskich i kozaków, pożary, epidemie dżumy i cholery. Mimo to stale się rozwijało jako regionalny ośrodek handlu, uzyskując prawo do czterech jarmarków w roku. Jako specyficzny zawód rozwinęło się flisactwo – spławiano drewno Dunajcem, a czasem i Wisłą aż do Gdańska. W 1770 r. do Galicji. Wiek XVII zapisany został przez kronikarzy jako nadwyraz dramatyczny w dziejach miasta. W latach 1618 – 1635 ludność Krościenka gnębiona była przez okrutnego starostę czorsztyńskiego Baranowskiego.

Z początkiem XIX wieku dobra krościeńskie, należące do rządu austriackiego kupiła rodzina Grossów.Wtedy też ujęto, wybudowano skromny zakład zdrojowy i rozpoczęto na większą skalę eksploatacje wody ze źródeł mineralnych, zlokalizowanych w dzisiejszej dzielnicy Zawodzie. Butelkowane wody sprzedawano do aptek Krakowa i Lwowa. Wtedy to Krościenko stało się znaną miejscowością letniskową z zakładem zdrojowym dla gości i wczasowiczów z chorobami dróg oddechowych. Konkurencją dużą dla uzdrowiska była bardzo szybko rozwijająca się Szczawnica. Z tego powodu i małej wydajności źródeł zakład się nie rozwinął. Gross sprzedał swój majątek Teofili Cichulskiej, od której w roku 1841 kupił go Michał Kulig. W roku 1843 właścicielem Krościenka został ożeniony z córką Kuliga Hieronim M. Dziewolski. Dziewolscy rozbudowali łazienki, próbując przyciągnąć większą liczbę zamożnych gości. Tuż przed I wojną światową rozmachu nabrał ruch letniskowy. Od roku 1907 czynne tu było biuro Towarzystwa Tatrzańskiego. W latach 30. frekwencja wypoczywających wzrosła do 2500 w ciągu sezonu. Między wojnami Krościenko zyskało oficjalny status uzdrowiska.

Ze względu na zbyt małą liczbę mieszkańców Krościenko n.D utraciło w 1932 r. prawa miejskie i zostało gminą.

Utworzenie w 1932 r. Pienińskiego Parku Narodowego podniosło znaczenie miejscowości jako centrum turystycznego.

Piękną kartę w historii miasteczka zapisali mieszkańcy w czasie II wojny światowej, kiedy to już w początkach wojny stawili opór okupantowi. Tędy właśnie wiodły kurierskie szlaki Franciszka Koterby, odznaczonego po wojnie Srebrnym Krzyżem Virtuti Militari. W czasie wojny niemal całkowicie wyniszczona została ludność żydowska /ok. 270 osób/. Mieszkańcy Krościenka ponieśli wiele ofiar, honor i głęboki patriotyzm nie pozwalały im na kolaborację z okupantem. W roku 1942 powstała ściśle tajna organizacja o nazwie „Centrala”, która pod dowództwem ówczesnego wójta inż. Władysława Grotowskiego walczyła przeciwko hitlerowskiej akcji „Goranvolk”.

Po wojnie nastąpił dalszy rozwój turystyki i ruchu wczasowego. Utworzony w 1956 roku Oddział PTTK zorganizował stacje turystyczne i aktywne koło przewodnickie.
W 1963 roku źródła wód mineralnych w Krościenku upaństwowiono i przekazano pod zarząd PPU Szczawnica, w 1977 roku przystąpiono do modernizacji ujęć wód.

W 1964 roku w domu pod Kopią Górką osiadł założyciel Ruchu Światło- Życie, ksiądz Franciszek Blachnicki.

Tylko raz w historii Krościenko n.D utraciło swoją tożsamość decyzją władz po połączeniu 1 stycznia 1973 r. z sąsiednią miejscowością przez 10 lat występowało jako miasto Szczawnica – Krościenko. Jednak zdecydowana większość mieszkańców Krościenka była przeciwna temu właśnie połączeniu, powstał więc Komitet Obywatelski i po dwóch latach starań tej organizacji o odzyskanie suwerenności 2 listopada 1982 roku Krościenko stało się samodzielną gminą.

Krościenku n.D powstawały nowe zakłady pracy, jednak ze względu na otaczające je piękno przyrody i niesamowity spływ łodziami przez przełom Dunajca pozostało miejscowoścą turystyczną. Wybudowano domy wczasowe, pensjonaty, a większość domów prywatnych przystosowana jest do przyjmowania gości.

Warto dodać, że przez Krościenko wiódł sławny trakt Via Regia, którym z północy na południe wędrowały orszaki królewskie i karawany kupców.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *